Jeśli kogoś znasz, trudniej ci go skrzywdzić. Dlatego na każdej lekcji, niezależnie od przedmiotu, uczniowie powinni ze sobą współpracować. Jak jeszcze nauczyciel może walczyć z przemocą i językiem nienawiści? Nasza wykładowczyni Agata Patalas pomogła Gazecie Wyborczej przygotować poradnik dla pedagogów.

Przeciwdziałanie przemocy, w tym mowie nienawiści w szkole, nie powinno być akcyjne i jednorazowe, ale musi wynikać ze sposobu funkcjonowania szkoły, jej kultury i wychowawczych priorytetów. Dzisiejsza szkoła przechodzi kryzys zaufania pomiędzy nauczycielami, uczniami i rodzicami. Wszystkim brakuje poczucia bezpieczeństwa, sprawczości i autentyczności. Jeżeli mowy nienawiści ma być w szkole mniej, konieczne jest przede wszystkim zaangażowane współtworzenie szkolnej społeczności – Agata Patalas dla Gazety Wyborczej.

W rozmowie z dziennikiem wykładowczyni i tutorka Szkoły Edukacji zwróciła uwagę na osiem kwestii, które pomogą budować wzajemne relacje i chronić uczniów przed nienawiścią

  • Dostrzeganie narażonych na przemoc

Zwracajmy uwagę na szkolną hierarchię i relacje społeczne oraz na pozycję osób szczególnie narażonych na przemoc. Najczęściej są to osoby o niższym statusie materialnym, z niepełnosprawnościami, ale powodem prześladowania może tez być wygląd, pochodzenie etniczne i narodowe czy nieheteronormatywna orientacja seksualna.

  • Zwracanie uwagi na to, jak uczniowie reagują na hejt

Często przemocowe zachowania są odpowiedzią na wcześniej doznaną przemoc. Szkoła powinna uczyć, jak przerwać ten krąg nienawiści, ale najpierw musi zrozumieć, skąd się on bierze. Aby zobrazować siłę rażenia słów, warto sięgnąć na przykład do literatury czy muzyki popularnej wśród młodych ludzi.

  • Wspieranie samorządności

Siłą chroniącą przed przemocą są więzi i społeczność, które działają „w poprzek” hierarchiczności.  Ich budowaniu służy dobry samorząd i demokracja szkolna.

  • Uczeń ma tożsamość

Nauczyciel powinien jak najszybciej zapamiętać imiona swoich uczniów i wiedzieć o nich jak najwięcej. Anonimowość odbiera poczucie własnej wartości i sprzyja nienawistnym zachowaniom.

  • Zaangażowanie i empatia

Szkoła powinna uczyć samodzielności i empatii: zaangażowania w sprawy innych ludzi i zwierząt. Rywalizacja i konkurencja temu nie sprzyjają.

  • Współpraca między uczniami

Na każdej lekcji uczniowie powinni jak najczęściej ze sobą współpracować: w parach i w większych grupach. Dzięki temu poznają się, zadają sobie pytania i wzajemnie się inspirują i uczą.

  • Rozwiązywanie problemów

Szkoła nie może zamiatać problemów i konfliktów pod dywan. Sytuacje trzeba rozwiązywać w otwarty sposób, w atmosferze zaufania i szczerości między dziećmi, nauczycielami i rodzicami.

  • Reakcja nie może być płytka

Sytuacji konfliktowej nie rozwiąże krótka rozmowa dyscyplinująca w trakcie przerwy międzylekcyjnej. Obie strony – i sprawca, i ofiara przemocy – muszą zostać wysłuchani w odpowiednich warunkach i z należytą uwagą. Także przeprosiny powinny być dojrzałe i przemyślane, a nie wymuszone przez dorosłych. Tak, by relację naprawdę można było zacząć „od nowa”.